Grolle, maar vooral de ommelanden, in 1627

Naar aanleiding van de Internationale Dag tegen Schade aan de Natuur tijdens Oorlog en Gewapende Conflicten, 6 november 2020

door Godfried Nijs

Hoewel er veel meer bronnen zijn wordt ons beeld van de belegering van Groll in 1627 nog steeds voor het grootste deel gevormd door Grollae Obsidio cum Annexis, het verslag geschreven door Hugo de Groot. Van belang is te weten dat dit geschrift de belegering puur vanuit de Staatse kant beziet. Over de ellende die de zomercampagne van het Staatse leger voor de inwoners van de stad maar ook voor de bevolking in een ruime straal om de stad met zich meebracht wordt niet of maar zeer summier bericht.

Drukte in het kampement van de Prins op de Lievelder Es. Hier waren ongeveer 10.000 soldaten gelegerd. Detail kaart ‘Belegeringe der Starcke Stadt Groll’, uitgegeven in 1651 (collectie Rijksmuseum)

Vast staat dat de komst van het enorme Staatse leger (ongeveer 25.000 soldaten in totaal) een enorme impact heeft gehad op Groenlo maar zeker ook op het gebied rondom de stad. En dan hebben we het nog helemaal niet over ‘de tros’ die ongetwijfeld ook uit duizenden personen moet hebben bestaan. De tros bestond onder andere uit handelaren, zoetelaars en familieleden die het leger op de voet volgden.  

Zo moesten al die mensen (ook de soldaten) voor hun eigen onderdak zorgen. Met een beetje geluk konden ze beschikken over een eigen tent, maar de gewone soldaat en de kampvolger was al blij met een stuk zeil. Er werden gaten gegraven, heideplaggen gestoken en men ging op zoek in de omgeving naar stukken hout om een onderkomen te bouwen. De eerste dagen na aankomst voor Groenlo was dit extra urgent omdat we weten dat toen het Staatse leger voor de stad kwam het regende dat het goot. De eerste nacht werd ‘onder den blauwen hemel’ doorgebracht (in de openlucht). Voor het bouwen van de vele tijdelijke onderkomens werd de wijde omgeving afgestroopt en moesten schuurtjes, deuren en bomen het flink ontgelden. De verordening die het afbreken van ‘allerhande getimmeren’ verbood werd voor Groll niet goed nageleefd. Voor hout uit de natuur gold blijkbaar geen verordening.

Detail ets ‘Soldaten bij een kampement’ door Robert van den Hoecke (collectie Rijksmuseum)

Op 21 juli 1627, de dag na de aankomst van het leger, werd al begonnen met de aanleg van de circumvallatielinie. Dat was een complex van loopgraven, kampementen, redoutes en schansen die in een cirkel op ongeveer tweeëneenhalve kilometer afstand van de stad werd aangelegd. Hiermee werd de vesting feitelijk compleet van de buitenwereld afgesloten. De aanleg van deze linie, met een omtrek van ongeveer 17 kilometer, heeft grote gevolgen gehad voor mens en natuur in het gebied. Op de eerste plaats werden boerderijen die in het schootsveld lagen zonder pardon gesloopt. Rondom de Lievelder Es, waar het kampement van prins Frederik Hendrik te vinden was, ontsnapten in ieder geval de erven Brake, Lemel, Hoesels en ’t Conincxgoet niet aan de slopershamer.

Om een open schootsveld te garanderen werden naast bouwwerken ook bomen en elke vorm van bosschage geruimd. Dit zal ook voor de hogere gewassen hebben gegolden. Een naderende vijand mocht, in het zicht van de circumvallatielinie,  geen enkele gelegenheid hebben zich ergens achter te verschuilen. Dit had een ongekende kaalslag van een groot gebied rondom de hele linie tot gevolg.
Kampementen, maar ook bijvoorbeeld een aantal schansen, werden bij voorkeur aangelegd op hoger gelegen gronden zoals essen. Strategisch gezien natuurlijk een slimme zet. Die hogere gronden zijn echter ook vaak de beste landbouwgebieden. Tijdens de belegering wogen de strategische belangen natuurlijk veel zwaarder en van de oogst van 1627 zal dan ook niet veel terecht zijn gekomen.

De belegering van 1627 was de vierde belegering van Groll in amper 30 jaar. Na de overgave van de stad breekt er eindelijk een langere periode van betrekkelijke rust aan voor mens en natuur rondom Groenlo. Tot 1672. Want dan verschijnt bisschop Bernard van Galen, Bommenberend, met een leger van (ook al) 25.000 man voor de stad.         

Godfried Nijs
oktober 2020

Literatuur

G.A.T.M. Nijs & J.E. van der Pluijm, Kijk op de Linie, op zoek naar de circumvallatielinie rondom Groenlo uit 1627 (Groenlo, 2008)
J.E. van der Pluijm, Groenlo in de Tachtigjarige Oorlog, de Achterhoek als strijdtoneel 1576-1627 (Groenlo, 2009)

Laatste nieuws

Handjes gezocht voor de Slag om Grolle

22 november 2020

Handjes gezocht voor de Slag om Grolle Om de eerstvolgende herbeleving van de Slag om Grolle tot een succes te maken moet op en rond het evenement zelf wat extra werk verzet worden. Maar ook in het voorstadium moet er veel gebeuren. De organisatie heeft een aantal werkgroepen, van wie er enkele wel wat helpende […]
Lees verder

Wie worden de nieuwe Harmen en Bregje?

11 september 2020

Wie worden de nieuwe Harmen en Bregje? Gezocht: Jongen en meisje van 9 t/m 12 jaar voor een fotoshoot ter illustratie van het VVV Inspiratiecentrum Groenlo, 10 september 2020 – Eind 2020 verwacht men in Groenlo het nieuwe VVV Inspiratiecentrum te kunnen openen met als hoofdthema de Slag om Grolle. Om het Inspiratiecentrum in stijl […]
Lees verder

Datum Slag om Grolle 2021 bekend!

10 april 2020

Op 22, 23 en 24 oktober 2021 vindt de achtste editie van de Slag om Grolle plaats. Dat heeft de organisatie, die hoopt de bevriende deelnemers uit binnen- en buitenland volgend jaar in goede gezondheid weer terug te zien, bekend gemaakt. Het evenement staat inmiddels bekend als het grootste 17e -eeuws re-enactment evenement van de […]
Lees verder

De trailer van de Slag om Grolle 2019 is uit

22 augustus 2019

De trailer voor de Slag om Grolle 2019 staat online! De video is gemaakt door Roel Krabben, die een prachtige aftermovie van de veldslag had gemaakt na de editie van 2017.
Lees verder

Delegatie uit Oost Gelre bezoekt Slag in Palmanova

30 augustus 2018

Een delegatie uit Oost Gelre, waaronder afgevaardigden van het bestuur van de ‘Slag om Grolle’ brengen een bezoek aan de Italiaanse Vestingsstad Palmanova.
Lees verder

Informatiebeurs op 20 oktober 2018 in de Mattelier

27 oktober 2018

Op 20 oktober 2018 werd er van 13.00 tot 16.00 uur een informatiebeurs georganiseerd voor iedereen die mee wil doen aan de Slag om Grolle.
Lees verder

Grollenaren gezocht voor de Slag om Grolle

14 juli 2018

De organisatie is op zoek naar Grollenaren, individuen en groepen, die tijdens de Slag om Grolle in de binnenstad actief willen zijn.
Lees verder

Onze sponsoren